انواع وال پست
انواع وال پست با توجه به جهت قرارگیری، محل اجرا، طول و ارتفاع دیوار و جزئیات طراحی پروژه انتخاب میشوند.
در اصطلاح فنی پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، عضو قائم مهارکننده دیوار «وادار» و عضو افقی «تیرک» نام دارد؛ بااینحال در بازار ساختمان، هر دو عضو معمولاً با عنوان وال پست عمودی و وال پست افقی شناخته میشوند. وظیفه اصلی این اجزا، مهار دیوار در برابر نیروهای خارج از صفحه و جلوگیری از ناپایداری یا ریزش آن است، درحالیکه اتصالات باید امکان جابهجایی دیوار در راستای داخل صفحه را فراهم کنند.
براساس پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، طول آزاد دیوار خارجی در حالت معمول نباید بیش از ۴ متر و ارتفاع آزاد آن نباید بیشتر از ۳.۵ متر باشد. در دیوارهای بلندتر یا طویلتر، استفاده از وادار یا تیرک باید براساس محاسبات مهندسی و ظرفیت خمشی دیوار بررسی شود. بنابراین انتخاب نوع وال پست تنها براساس ابعاد ظاهری محصول انجام نمیشود و لازم است شرایط سازه، نوع دیوار و بارهای وارد بر آن نیز در نظر گرفته شود.
وال پست عمودی یا وادار
وال پست عمودی که در ضوابط مهندسی با نام «وادار» شناخته میشود، یک عضو قائم با مقطع فولادی یا بتنی است که برای کاهش طول آزاد دیوار و مهار آن در برابر نیروهای خارج از صفحه اجرا میشود. استفاده از وادار معمولاً زمانی ضرورت پیدا میکند که طول دیوار از مقدار مجاز تعیینشده در طراحی بیشتر باشد.
اتصال پایین وادار به کف سازه باید به شکل مناسب و مفصلی اجرا شود و اتصال بالای آن زیر سقف، در راستای داخل صفحه دیوار حالت کشویی داشته باشد. این جزئیات باعث میشوند وال پست ضمن مهار حرکت خارج از صفحه، مانع جابهجایی نسبی قاب و دیوار در هنگام زلزله نشود.
وال پست میانی
وال پست میانی در طول دیوار و میان اعضای قائم سازه اجرا میشود تا دهانه آزاد دیوار را به بخشهای کوچکتر تقسیم کند. فاصله وادارهای میانی باید براساس ارتفاع و طول دیوار، نوع مصالح، شرایط تکیهگاهی و ظرفیت خمشی پانل دیوار محاسبه شود؛ بنابراین نمیتوان یک فاصله ثابت را برای تمام پروژهها در نظر گرفت.
در دیوارهای بلوکی، بخشهای میان وادارها معمولاً با قطعات مسلحکنندهای مانند میلگرد بستر تقویت میشوند و اتصال این اجزا به وادار باید مطابق نقشههای اجرایی پروژه انجام گیرد.
وال پست انتهایی
وال پست انتهایی در شرایطی مانند انتهای دیوارهای خارج از قاب، کنار برخی بازشوها یا برای نگهداری تیرک افقی مورد استفاده قرار میگیرد. در دیوارهای خارج از قاب، وادارهای دو انتهای دیوار باید به نحوی مهار شوند که ضمن کنترل حرکت خارج از صفحه، امکان جابهجایی داخل صفحه دیوار حفظ شود.
در ضوابط جدید، اجرای وادار قائم در مجاورت مستقیم هر ستون الزام همیشگی نیست. اتصال لبه دیوار به ستون میتواند با جزئیاتی مانند ناودانی یا نبشی، بست انعطافپذیر و شاخک میلگرد بستر انجام شود؛ بنابراین نوع اتصال باید براساس نقشه و طراحی مهندس سازه انتخاب شود.
وال پست افقی یا تیرک
وال پست افقی که در متن استاندارد با عنوان «تیرک» معرفی شده است، عضوی افقی با مقطع فولادی یا بتنی است که ارتفاع آزاد دیوار را کاهش میدهد. طبق پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، برای دیوارهایی با ارتفاع آزاد بیشتر از ۳.۵ متر باید استفاده از تیرک بررسی و اجرا شود.
تیرک باید بهطور کامل روی دیوار زیرین قرار گیرد، اما وزن دیوار بالای آن نباید به تیرک منتقل شود. اتصال انتهای وال پست افقی نیز باید بهصورت نشیمن و دارای قابلیت جابهجایی در راستای دیوار اجرا شود تا از عملکرد آزاد قاب سازهای جلوگیری نکند. برای نگهداری تیرک معمولاً به اجرای وادارهای انتهایی مناسب نیاز است.
انواع وال پست بر اساس متریال
در ادامه والپست ها بر اساس متریال تولید شده دسته بندی نموده شده است.
وال پست فولادی
وال پست فولادی یکی از رایجترین انواع وال پست در ساختمانهای اسکلت بتنی و فولادی است. مقطع وادار یا تیرک فولادی میتواند متناسب با طراحی پروژه از ناودانی، نبشی دوبل، قوطی یا مقاطع ساختهشده از ورق انتخاب شود. ضخامت، ابعاد مقطع، نوع اتصال و پوشش سطح، بر وزن و قیمت وال پست فولادی تأثیر میگذارند.
والپست فولادی ممکن است با ورق سیاه یا ورق گالوانیزه تولید شود. تفاوت وال پست گالوانیزه و ورق سیاه بیشتر به نوع پوشش و میزان مقاومت در برابر خوردگی مربوط است و این دستهبندی، جایگزین طبقهبندی فنی وال پست به وادار و تیرک نیست.
وال پست بتنی
در برخی پروژهها میتوان از عضو قائم یا افقی با مقطع بتنی برای مهار دیوار استفاده کرد. ابعاد، آرماتورگذاری و نحوه اتصال وال پست بتنی باید براساس محاسبات سازهای و جزئیات ارائهشده در نقشههای اجرایی تعیین شود. پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ استفاده از مقطع فولادی یا بتنی را برای وادار و تیرک پیشبینی کرده است.
وال پست منقطع یا ناودانی منقطع
وال پست منقطع نامی است که در بازار برای قطعات ناودانی یا نبشی منقطع مورد استفاده در لبههای دیوار به کار میرود. این قطعات معمولاً به ستون، دیوار برشی یا زیر سقف متصل میشوند و دیوار را در برابر حرکت خارج از صفحه مهار میکنند، بدون آنکه مانع جابهجایی داخل صفحه شوند.
از نظر فنی، ناودانی منقطع همیشه همان «وادار قائم» نیست؛ بلکه در پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، نبشی یا ناودانی منقطع و پیوسته بهعنوان یکی از روشهای اتصال و مهار لبه دیوار به اعضای قائم سازه معرفی شدهاند. این تفکیک برای انتخاب و محاسبه صحیح انواع وال پست اهمیت زیادی دارد.
نکته مهندسی: نوع وال پست، ابعاد مقطع، ضخامت ورق و فاصله وادارها نباید صرفاً براساس عرف کارگاهی انتخاب شود. این مشخصات باید با توجه به بار باد و زلزله، طول و ارتفاع دیوار، نوع بلوک، شرایط تکیهگاهی و ضابطه شماره ۸۱۹ تعیین شوند. این ضابطه برای محاسبه، طراحی و ارائه جزئیات اجرایی دیوارهای خارجی و تیغههای داخلی تدوین شده است.
انواع وال پست بر اساس سایز
رایج ترین سایزهای وال پست عبارتند از:
- وال پست قوطی 40×40 : مناسب برای دیوارهای سبک و پارتیشن ها
- وال پست قوطی 60×40 : پرکاربرد در دیوارهای بلوکی و سفالی
- وال پست قوطی 80×40 : مورد استفاده در دیوارهای با ارتفاع بیشتر یا دهانه های عریض
- وال پست قوطی 100×50 و بالاتر : مناسب برای پروژه های خاص، دیوارهای بلند و سازه هایی با نیاز مقاومتی بیشتر
